Gevher Nesibe Sultan Şifahanesi

Doktora derslerine çalışırken ilk konu Türkiye Sağlık Sistemi idi. En temele indiğimizde karşıma Gevher Nesibe Sultan çıktı. Hikayesinden çok etkilendim ve konuyu biraz daha açarak ufak bir yazı kaleme almak istedim.

Kayıtlara göre Türkler’in kurduğu ilk sağlık kuruluşu Gevher Nesibe Sultan Hastanesi ve Tıp Merkezidir. Kayseri’de yer alan bu merkez günümüz pazarlama stratejilerinden “konumlandırmanın” 13. yüzyılda da hizmet sunumunda önemsendiğinin bir örneğinidir. O zamanlar Kayseri önemli kervan yollarının kesiştiği bir ticaret merkezi olduğundan hastaların sağlık hizmetlerine ulaşmasında kolaylık sağlanmıştır. Türkler’in kurduğu ilk hastane ve tıp merkezinin Kayseri’de yapılması günümüz pazarlama stratejilerinden konumlandırmanın o zamanda bile önemsendiğini göstermekte aynı zamanda sağlık hizmetlerine ulaşımda hastalara kolaylık sunmaktadır. Aynı zamanda 1204 yılında yapılan bir sağlık kuruluşunun binanın  oldukça sağlam yapıda olması da şimdiki zamanda, aradan geçen binlerce seneye rağmen,  sağlam yapılamayan hastaneler ve yöneticiler için de örnek teşkil etmektedir.

Asıl adı Melike İsmetüddin Gevher Nesibe Hatun Selçuklu Hükümdarlarından 1. Gıyaseddin Keyhüsrev’in kızkardeşi ve II. Kılıçarslan’ın kızıdır. Kendi adının verildiği bu hastane ve tıp merkezinin kurulma hikayesi acı bir aşk hikayesine dayanır. Gevher Nesibe Sultan saray başsipahisini (ordu komutanına) çok sevmiş ve evlenmek istemiştir.  Fakat abisi evlenmelerine müsade etmez, sipahiyi kızkardeşinden uzak tutmak  için onu savaştan savaşa gönderir ve başsipahi sonunda bir savaşta şehit olur. Bu acıya dayanamayan Gevher Nesibe Sultan kısa zamanda verem hastalığına yakalanır ve ölüm döşeğine düşer. Abisi Keyhüsrev onu ölmeden önce ziyaret ettiğinde, ondan af diler ve son arzusunu sorar. Gevher Sultan babasından kendisine kalacak mirasla kendisi gibi dermansız derde düşen hastalar için bir tıp medresesi yapılması için vakfettiğini ve takılarını da burada çalışanların genç kızlarına bağışladığını açıklar. Ayrıca şu cevabı da verir:

“Ben devasız bir derde düştüm, kurtulmama imkan yok, hiç bir hekim derdime çare bulamadı, ben artık ahiret yokuşuyum, eğer dilersen benim mal varlığımla benim adıma bir şifahane (hastane) yaptır! Bu şifahanede bir yandan dertlilere şifa verilirken, bir yandan da çaresi olmayan dertlere çare aransın. Bu şifahane ünlü hekim ve cerrah yetiştirsin. Burada kimseden bir kuruş para alınmasın. Burası benim adıma bir vakıf olsun”.

Çok geçmeden de vefat eder. Bu duruma çok üzülen abisi Gevher Sultan’ın vefatının ardından 1204 yılında bir şifahane inşaatına başlar ve iki yılda tamamlanır. Anadolu’da ilk şifahane olan bu yapıya aynı zamanda “çifte veya ikiz medreseler” de denilmektedir. Giyasiye medresesi tıp eğitiminin verildiği bölümdür. Şifahane denilen medrese ise tıp ilminin uygulama hastanesidir. Dünya’da ilk tıp okulu ve medresesi olarak bilinen bu hastene günümüz tıp fakültesi eğitimlerine benzer nitelikli bir yapıya sahiptir. Hastanede müzikle tedavi yöntemi uygulanırken 2 hekim, 1 cerrah, 1 göz doktoru, 1 eczacı ve 1 idarecinin olduğu, hastanenin yapıldığı yıllarda Hekim Ebubekir’in Konya’dan Kayseri’ye görevlendirildiği ve başhekimlik yaptığı bilinmektedir. Hekim Ebubekir’in Konya başhekimi Ekmelüddin Müeyyet ile iletişimde oldukları bilgisi, o zamanlar sağlık kuruluşunun Konya’dan idare edildiğini göstermektedir. Şifaiye’de  bimarhane (akıl hastanesi) de vardır ve hastaların müzikle tedavi edildiği (muzikoterapi) hatta hususi dehlizlerden su ve kuş sesleri dinletildiği bilinmektedir. O zamanlar yapılan tıbbı uygulamalar şunlardır:

• Darüş’şifanın küçük odalarında hastalar yatırılarak tedavi ediliyor ve pratik eğitim yapılıyordu.
• Ameliyatlar İbn-i Sina metodu ile afyon, sarı sabır, ademotu, hindistan cevizinden yapılan bir şurup karışım ile hastalar anestezi yapıldıktan sonra büyük ve küçük cerrahi operasyonlar,
• özellikle bakır tel metodu ile katarakt ameliyatı,
• hastanenin loş ışıklı odaların göz ameliyatlarına uygun olduğu düşünülmektedir.

“Bir Aşk Bin Şifa – Bir Gevher Nesibe Romanı”, “Aşk Prensesleri de Öldürür”, “Ölümsüz Aşk” Dr. Osman Selim, Önder Kayhan ve Muhsin İlyas Subaşı’na ait olan bu kitaplar Gevher Nesibe Sultan’ın o dönem yaşadıklarını ve adına yaptırılan hastane hakkında yazılan kitaplara örnektir.

.

Gevher Nesibe Sultan’ın hazin aşk hikayesinin binlerce insana şifa kaynağı olması ve hatta Dünya’nın ilk tıp eğitimi ve sağlık hizmetlerinin birlikte verildiği ilk sağlık merkezi olmasına NASA da kayıtsız kalamamış, 1993 yılında Gevher Nesibe Sultan’ın adı modern bilimin öncüsü olarak Venüs gezegeninde yeni keşfedilen bir dağa verilmiştir.

Gevher Nesibe Şifahanesi ve Gıyasiye Medresesi’nin Kuruluşunun 800. Yılı 1206 – 2006 Gevher Nesibe nano tıp projesi yapılmıştır. Bu projede ileri tedavi

Kayseri Üniversitesi Genom ve Tıp Hücre Enstitüsüne ve Kayseri Tıp Fakültesine de Gevher Nesibe Sultanın Adı verilmiş.

Gevher Nesibe Sultan Şifahanesi 14 Mart 1982’de Tıp Tarihi Müzesi olarak düzenlenerek hizmete açılmıştır. Kayseri’de bu müzeyi ziyaret etmenizi ve aşağıdaki bölümleri görmenizi tavsiye ederim:

• Tıbbı-ı Nebevi
• Gevher Nesibe Eyvanı
• Atatürk ve Askeri Hekimleri
• Gevher Nesibe Sultan
• Mescidi ve Sandukası
• Kışlık Dersane
• Ibn-i Sina Eyvanı
• Yazlık Dersane
• Kütüphane
• Selçuklu Kıyafetleri
• Eski Türk Hekimleri
• Sertababet
• Eczane
• Adli Tıp Tarihi
• Dişçilik Tarihi
• Hasta Odası
• Hemşirelik tarihi
• Gevher Nesibe Tıp Tarihi Hekimleri
• Kayseri ve Civarı Şifalı Sular
• Son Asır Türk Hekimleri
• Eczacılık Tarihi ve Haç Hazırlama
• Akşam Nakahat Eyvanı
• Hasta Muayene Yeri
• Ameliyathane ve Cerrahi Aletler
• Türk Tıbbında Gelişim
• Tıp tarihi Araştırma Enstitüsü
• Sabah Nekahat Eyvanı
• Akıl Hastanesi Ruh Hastalıkları Psikiyatri Koğuşları

Kaynaklar:

https://kayserisehir.saglik.gov.tr/TR-760537/gevher-nesibe-darussifasi-ve-tip-medresesi.html#
https://tr.wikipedia.org/wiki/Gevher_Nesibe#cite_note-5https://web.archive.org/web/20140301005905/http://hastaneler.erciyes.edu.tr/gevher_nesibe_yeni.htm
http://gulcindokur.com/blog/gevher-nesibe-sultan-aski-275
https://www.kirmizilar.com/tr/index.php/bir-yer-gezelim/1375-kayseri-gevher-nesibe-darussifasi